YEK JI MÎRATEYA XWEŞ Û FÎGÛREK BALKÊŞ, MEHMÛD EL-KURDÎ

 CÎHAN ROJ

Baran Zeydanlıoğlu di 22yê Adarê de, di postek xwe a medya civakî de behsa Mehmûd El-Kurdî kir. Hesabê "Xanî@Khosrow004" jî  ev agahî wekî post belavkirîye: "

"Sylvia Auld tarafından Edinburgh Üniversitesi için hazırlanmış "Renaissance Venice, Islam and Mahmud the Kurd e (2004) "adlı bu eserde 15. yüzyılda yaşamış özellikle metal işçiliği ve tasarımlarıyla tanınan Kürt zanaatkar Mahmud el Kurdi'nin eserlerinden de bahsedilmiştir." *

Li pey lêgerînek di qada dîjîtal de, hay ji huner, hostatî û sinetkariya Mehmûd El-Kurdî çêbûm û lê fikirîm, wekî agahiyên gelemperî, kurteyek ji jiyana wî li vir daynim ku hêvîdar im hunermendên kurd, xwendekarên wê qadê, demên pêş de,bi lêkolîn û tezên xwe Mehmûd El-Kurdî di hunera kurd de bes bînin rojevê. Pirtûka derheq wî de hatîye nivîsîn li Kurdî were wergerandin û 12-13 xebatên wî ger derfet hebin, wekî katalog werin weşandin.

Em di edebîyat û hunera xwe de her balê didin mîrate, bîr û rehan. Mehmûed El-Kurdî yek ji wan mîrateyên hêja ye. Fîgûr û portreyên wekî wî hostayî, wê bibin sebebê gengêşî, xebat û geşedanan ku Mehmûd El Kurdî tenê ne zana û sinetker û fîgûrek pir balkêş bûye, ew  pirek hunerî ya di navbera Rojhilat û Rojava de bûye ku bi îmzeya Kurdî hatiye nasîn û cîyê xwe di hunera cîhanê de dîtiye.

Aniha, agahîyên ku hişê çêkirî danehev li vir parve dikim:

Mehmûdê Kurdî (bi navên din jî: Mahmud el-Kurdi, Master Mahmud, an jî Mu'allim Mahmud el-Kurdi; bi Kurdî: Mehmûdê Kurdî) hunermendekî, zana û karkeriya metalm ye. Kurd bû ku di sedsala 15’an de (bi taybetî di nîvê duyemîn ê sedsalê de) jiyaye. Ew yek ji damezrînerên şêwaza hunerî ya bi navê Veneto-Saracenic (Venîs-Îslamî) tê hesibandin. Ev şêwaz, formên Ewropî (bi taybetî yên Venedîkê) bi teknîkên xemilandina Îslamî (kakmayên zîv û zêr, nexşên erebesk) re li hev tîne û bandorên Memlûkî (Misir-Sûriye) û Tîmurî (Navîn Asya-Rojhilatê Îranê) digire ser xwe.Jiyan û KokJiyana wî bi awayekî tam ne diyar e; gelek caran wekî “sur/raza metal-kariyê” tê binavkirin. Tê bawerkirin ku wî koçî Venedîkê kiriye û li wir, atolyeyek ava kiriye, an jî berhemên xwe tenê ji wir re hinarde kiriye. Hin lêkolîner dibêjin ku ew li Venedîkê dixebitî û metal-kariya Rojhilatî li Ewropayê daye nasîn. Yên din jî dibêjin ku berhemên wî li Memlûkî (Misir/Sûriye) an jî li axa Akkoyûnlûyan (Rojhilatê Anatoliyê/Rojavayê Îranê) hatine çêkirin û tenê bo bazara Venedîkê hatine şandin. Nasnameya wî ya Kurd bi “el-Kurdi” (Kurd) ya di îmzeyên wî de bi awayekî zelal tê piştrastkirin.Şêwaz û Girîngiya HunerîEw yek ji damezrînerên sereke yên şêwaza Veneto-Saracenic tê hesibandin. Formên Ewropî (tepsî, qutî, îbrîk) bi teknîka kakmayên zîv û zêr a linear a Îslamî re li hev tîne; nexşên erebesk bi awayekî nûjen û bi hêsanî tê naskirin çêdike. Pisporên dîroka hunerê yên wekî Sylvia Auld û Tahera H. Tajbhai dibêjin ku şêwaza wî gelê Memlûkî diparêze lê nasnameyeke nûjen distîne. Berhemên wî delîlên zindî yên danûstandina çandî ya Venedîk-Îslamî ya di navbera 1300-1600’an de ne.Wêneyê li cî girtîye:
Li ser bergê tepsiyeke dor a bi îmzeya Mehmûdê Kurdî heye: li ser zemînekî tarî bi kakmayên zêr û zîv, bi motîfên nebatî, medalyon û nivîsên Erebî xemilandî – yek ji berhemên herî navdar ên wî.Berhemên Wî

• Hejmara berhemên bi îmze: 13 (di hin çavkaniyan de 10-13). Ji van 12’an bi temamî îmze kiriye (“mu’allim mahmud al kurdi” = Usta Mehmûdê Kurd) bi herfên Erebî û Latînî; yek jê bê “el-Kurdi” ye.
• Cureyên berheman: Tepsî (salver/tray), qutî (box), îbrîk (ewer/pitcher), kase, plakayên bi medalyon. Pirinç bi kakmayên zîv û zêr.
• Mînakên navdar:
  • Louvre (Parîs): Îbrîka qehweyê ya Kurdî ya bi motîfa tavûsê (tavûs di çanda Êzidî de pîroz e).
  • V&A Museum (London), British Museum, Hermitage (St. Petersburg), Courtauld Gallery û hwd. berhemên wî hene.
  • Qutiyên hilanînê, îbrîk û tepsiyên bi formên cuda.

Çarçoveya DîrokîDi sedsala 15’an de Venedîk navenda bazirganiya bi Rojhilat re bû. Zana û hunermendên misilman ên wekî Mehmûd (an jî berhemên wan) gihîştin wir û şêwaza “Veneto-Saracenic” ava kirin. Ev yek ji mînakên herî kêm ên dîroka hunera Kurdî ya ku bigihîje Ewropayê ye. Berhemên wî îro hem di koleksiyonên Îslamî hem jî yên metal-kariya serdema Ronesansê de di nav “berhemên herî girîng” de tên hesibandin.
*"Di vê berhema bi navê Renaissance Venice, Islam and Mahmud the Kurd e (2004) –  ku ji aliyê Sylvia Auld ve ji bo Zanîngeha Edinburghê hatiye amadekirin de, ji berhemên  sinetkar û hunermendê Kurd ê sedsala 15'an Mahmud el-Kurdî yê ku bi taybetî bi karê metal û sêwirînên xwe, tê naskirin jî tê behskirin."

collections.vam.ac.uk/item/O65755/box-and-cover-mahmud-al-kurdi/