CÎHAN ROJ
Bû sî û sê sal, bi awayek çalak,
bi edebîyata kurd re mijûl im. Helbet, îhtimal e ku gelek xwendevan bêjin, di
edebîyata modern de, temenê nivîskariyê dibe ku alî hin mijaran ve, wekî
ceribînên ji karwaniyê hin avantajan pêşkêş bike lê mijar edebîyata afirîner ya
sêwîner be, carna, ciwanî bêhtir avantaj e ku ciwanek jîr yê afirîner dikare di
temenê xwe yê ciwan de berhemên herî navdar pêşkêş bike. Ji lewma, meriv nikare
temenê dirêj yê nivîskariyê wekî nîşana “serkeftin an jî” afirîneriyê rê bide,
bo bazarê ji xwe re bike delîl!
Bîrxsitina temenê nivîskariya xwe
alî îfadekirina domdariyê ve bi bîr dixim.
Li vir gelek hûrgulî û hêmanên
din dibin mijar û têne hiş. Domdarîyek bi hilberîn a bi rik muhîm e. Di edebîyatek
azad û ya normal de peyva “xîret”zêde tiştekî îfade nake lê di edebîyata kurd
de, hewlên xîretê nayê paşguhkirin; ji roja ku min dest bi edebîyata kurd kir,
ji wê rojê de, ji xwendevniya xwe jê haydar bûm ku meşa di warekî de an jî
xebata li ser cûreyekê, wê bêhtir avantajên afirîneriyê bida dest lê, bi
gelemperî, serîêşandina bi edebîyata me re jî bo min bû sebebê derfetên
afirîneriyê a din jî, ger em dîsa peyva
xîretê bi bîr bînin, erkek bi xîretê ve girêdayî bu ku, ez alî teorîyê ve, alî
geşedan û şopandina edebîyatê ve baldar bim, bi ked bim, bi hewl û bi analîz
bim...
Hê jî bi awayek heman hewl dewam
e; hem roman dinivîsînim, hem helbest hem jî mijarin ku bala min dikşînin, hewl
didim derheq wan mijaran de nivîsan lê kim. Hewl didim rola xwe di avakirina
hişmendiyeke edebî ya Kurdî de berfirehtir û bilind bikim. Hewla avakirina pêvajoyeke
hişmendî, bo edebîyata me tê çi mehnê ye, ew hewl ka çiqas tê dîtin, hewlên
heyî li ser çi sekan, rê û hişî diqewime jî mijar apirsên muhîm e...
Li alî din, helbet min dikarî xwe bêhtir li bijarebûnê û alyê pisporî û
profesyoneliyê bigirta, ango, tenê nivîsîna roman û helbestê, wê ne xirab ba jî
lê min her xem xwar ku ger ez li pey wê bim, ez ê nikaribim alî bidestxistina
gelek hûrgulî, mijaran ve azad û serkeftî bim (derî romanûsî û helbestnivsînê)
û min ê nikariba ew qas hûrgulî, mijar,
taybetî, pirs û lixwemukirhatin û astengiyan bi bîra xwendevanî û nivskariya
kurd bixista!
Di nav wan 33 salan de, ez pir
bûm şahid ku gelek kesan mijar û hûrguliyên ku min dianîn rojevê, wan ew hinek
li gorî xwe diguherandin an jî dileqandin û wekî afirînerî û dîtinên wan be
nivîsîn. Min çendî caran bîrxistibû ku
da di nivîsevaniya me de dunik were bikaranîn û nav werin hildan lê bala kesî
nekişand1, min zêde bo xwe nekir xem jî çimkî dawiya dawî, ger xîret
bo edebîyata kurd muhîm ba, xîreta min ahtibû cî, ew hewlên min dibûn sebeb
xwendevan, nivîskar li hûrguliyên dîtir jî miqate bin, bigengêşin2...
Qebûl dikim ku ew tercîh û sekana
min carna dibû sebebê belawelabûna xebatên
min jî; romaneke min diweşîya ji ber ku nivîs û xebatên min ên pexşanî/teorîk
jî dihatin weşandin, ew dibû sebeb xwendevan bes(jidil û can û bi kêfxweşî li xwe
mukir têm ku bertekiyên xwendevaniya roman û helbestên min çi bi devkî bin çi
jî bi nivîskî bin têra xwe hebûn, hêja û muhîm bûn, her li qelemê zêde kirin
behsa îhtimalek hê zêdetir dikim)) li romanên min tîr nebin an jî belawelabûnek xwendinê
biqewime çimkî û mixabin alyê derûnî de jî hûn her tim bi gelek berheman li
pêşberî xwendevanan bin (li ser qeyde û ûsilên edebî)têrbûna xwendevaniyê an jî
jirêzêbûn jî îhtimal e! Wekî îronî, ew hal afirînerî û sekana edebî, çiqas bibe
sebebê jirêzêbûn an jî elîmînan jî, bo fîgûrên ku hewl didan/hewl didin bi bazareke
jirêzê, nav hildin û nirxên hestiyarî ên xwendevan û girseyan bikarbînin, bi dûrişme, gotinên giregir, bi
manîpûlasyonan xwendevanan bi mêl bikin.. a bo wan kesan jî her bû/dibe avantaj
ku helbet dawiya wan avantaj û sekanan jî dibe trajediya edebîyata wan kesan ku
ev jî ji ceribînên edebîyata dunyayê baş kifş in.
Ev pirsgirêka giştî ya edebîyat û helbet a bazar
û xwendevaniya Kurdî ye jî lê dîsa jî ew xal girîng e. Yek ji redkirina rêyên
derî edebîyatê jî ew e ku meriv bêhtir, bi israr hewl û sekanên edebî derxe
pêş, serê xwe bi arîşeyên qada edebîyatê re, bi dîrok û çandê re, bi ziman re
serê xwe biêşîne... pir jî îcabê hesabek pir hesas nake bê ka çiqas ji romanûsî
û şayîrtiya min dikuje! Qenebe heya vê kêliyê jî wisa ye lê belkî a ku bo min
dibe teselî ew e ku min ti carî romanûsiya xwe, şayîrtiya xwe îhmal nekir, heta
ew xebatên min ên dîtir exlebe li romanûsiya min zêde kir. Kêmanî an jî îhmalên
bi îhtimal ên derî qelema min bûn ku min
li jor behsa wan kir.
1.Heya wextekê, di wê
îhmalê de para wê rastiyê hebû ku bi awayek derûnî, nedihat bawerkirin ku
kurdek jî di qada edebîyatê de karibe tespît, dîtin, şîrove û analîzên muhîm
bike! Sebebek din bi îhrimal egoîstî bû ku bi awayek guherandina fikir û
afirîneriyên kesan re û bi bikaranîna wan re kesinan dixwest rê bidin bê ew jî
afirîner in. Ya herî muhîm hêja ye bal
lê be ku ji edebîyat an jî kultura kurd, hin kesên esilkurd, di edebîyata tirk
de li ser navê xwe dinivîsîn û destnîşan nedikirin bê ew aîdî kê ye an jî malê
folklor û edebîyata devkî a kurd e! Min berê jî destnîşan kiribû, wekî dubare
bêjim ji ber ku ew îfade wele afirînerî ji ber ku bi xwendevaniya tirkn balkêş
dihat pir qîmet lê dihat girtin!
2. Wekî kevanekê, bi rihetî
karbim bêjim, exlebe di helbestê de, kesin wisa hebûn/hene metaforên ku min
diafirandin(metafor mohra şayîran in halbukî) bikardianîn lê hinek
diguherandin!
Nîşe: Bîranînek min heye;
min di nivîseke xwe ya bi Tirkî de derheq edebîyata kurd de behsa dîyardeyek û
rastiyekê kiribû. Balkêş bû, wêjevaneke edebîyata tirk ya ku li hemebrî
edebîyata kurd jî hesas bû, di nivîsek xwe de, bi vî awayî ew gotina min bi
bîrxistibû:”
“Söylendiğine göre!” (Li
gorî gotinan)
Ne navê min hilda bû ne
jî nivîsa min bi bîrxistibû!
Wê jî wekî gelek
nivîskarên kurd, bi awayek konetî, xistibû halek kolektîf!
Yorumlar
Yorum Gönder