CÎHAN ROJ
Wexta zengînbûna peyvên bi Kurdî dibe mijar pê re jî hin kes
balê didin bikaranîna peyvan û tenê bikaranînê esas digirin û wê muhîm dibînin; zêde guh li pirbûna peyvan nakin. Ji derî
şîroveya wan sekanan divê em pirseke dîtir li meselê zêde bikin; gelo em kîjan
peyvan, bi çi awa û mehnê bi kar bînin? Bi vê pirsa ku bersivên berfireh jê re
lazim in, di vê nivîsê de armanca min şîroveya ‘ezbenî/bîrbenî’ û pêşniyara peyva
‘gotinbenî’” ye ku alî min ve hate çêkirin...
Ev pirs bo sekna min muhîm e û wexta hewl didim çi bi çêkirin
be çi jî bi şîrove û balkilşandinê be, kûrahî, pirhêlî û zengînbûna mehnê
derdixim pêş ku di afirînerî û sêwirînîyê de ev pir muhîm e jilewre nêzikahiyeke
ji hestekî kûr a bi hewla kûrahiya Kurdî wê alîyek din yê zimanê me zindîtir
bike.
Li gorî romanûsîyê û rastiyên karê min, heya ji min tê, xwe ji
nivîseke akademîk an jî hişk dûr digirim û jiyana rojane û zimanê zindî û
helbet aliyê mehne û hunerî, derfetên bikaranînê esas digirim.
Mijara vê nivîsê jî bi awayekî spontane ji sohbetekê derket:
Di kilamekê de peyva "bîrbenî" derbas dibe. Îro di
sohbetekê de, min behsa wê peyvê kir. Rûspiyekî me(Selim Alak) peyva
"ezbenî" ya ku li devera Botanê tê bikaranîn mînak da û got;
peyv bi awayekî nazik, di mehna "ez hurmetkar an jî bengîyê te me."
de ye.
Pê de çû: belkî peyva bîrbenî jî nêzê wê mehnê ye. Kî dizane
belkî bi mehna kesê li ber ben" jî di stranê de hatibe bikaranîn, em nizanin
yanî kesê li ber daliqandinê ye.
Şîroveya rûspîyê me rast e. Ezbenî: ez+bende(xulam/xizmetkar/hêsîr) an jî ji
tewangeke rêzgirtinê tê ku di jiyana rojane de ji bo rêz, hurmet û kubarîyê tê
bikaranîn.
Min bi derfetên azadiya şîrovekirina edebî, peyva “bîrbenî “
bi wê îhtimlê şîrove kir ku dibe ku bi mehna “kesê bengî û bendeyê bîr û
bîranînan” be. Wisa xuya bû şîroveya Kek Selîm a bi awayê, “Kî dizane belkî bi mehna kesê li ber ben" jî di stranê de hatibe
bikaranîn, em nizanin yanî kesê li ber daliqandinê ye.” Jî ji alî azadîya
şîroveyê ve xweş bû. Şîroveyên spontane
ên azad ji alî hunera helbestvanî an jî sembolîzmê ve dewlemendî ye lê
helbet alî mehnê ve rastiya wan bi şik e.
Li pey sohbetê kek Selîm ev peyam bi rê kir :peyva “benîzava”
binihêre!
Min nihêrî...
Wisa cî digire:
"Zavayê ku di nav
xezûrgelanê xwe de dijî."
Mînaka Wîkîferhengê (Zavayê ku li cem mala xezûrê xwe ye, bi
awayek din, stûyê xwe li ber wan xwar kiriye/pê ve hatiye girêdan) têkiliya girêdanê
nîşan dide. Sînorê neçarî û rizayê, xwestek û hezkirin an hurme tû xatir çiqas
mijarên helbet diguhere...
Peyvekê çê dikim û
pêşnîyar dikim:
Gelo dewsa 'ez bi te
re me' em çima peyva 'gotinbenî' çê nekin... gelo ez zêdezoriyê dikim?
Lê difikiirm ku divê em pêşnîyar ji gelek hêlan ve were
nirxandin.
Zimanên ku di qada nivîskî de bi pêş dikevin bêhtir hewceyî
peyvên razber û kurt in. Mîsal; di şûna hevoka "Ez di vê fikir/gotinê de
bi te re me" de bikaranîna peyva “gotinbenî” wê bêhtir lez û zindîbûnê nede zimên? Wekî peyva "Ezbenî", peyva
"Gotinbenî" jî hestekî kûr ê
rêzgirtin û lihevkirinê vedihewîne.
Gelo şîroveyek
zêdezorî ye? Min qebûl e ku meyla
paşgira/gotina “-benî “ zêdetir li ser teslîmiyet, xulamî yê ye... lê ji derî mehneyên ferhengî peyv li
vir bi naveroka xwe alî mehnê ve zengîntir dibin û dibin xwedî parçên mehneyan
ên nû.
Hêvîdar im pêşnîyar alî zimanzan, xwendevan û eleqedaran ve
wekî nêzîkahiyekî xwerû û afirîner e
were pêşwazîkirin. Di metnên wêje û felsefeyê de mirov dikare peyva “gotinbenî”bi
rihetî bikar bîne...
Û wekî xwendevan jî jê haydar in peyvên nû bi vî awayî çêdibin û bi ceribandin, bi bikaranîn û bi nîqaşê re jî candar dibin, tevlî zimên dibin...
Bila bimîne li vir...
Nîşe:
Alî bikar anînê ve hin form û mînak:
Di fikir û dîtinên te
de gotinben im.
Dikarim gotinbenîya wê analîzê bikim.
Gotibenî têrê nake,lêzêdekirin û analîzên cuda jî hewce
ne...
Rexneya gotibenîyê jî bihewîne objektîvtir e.
Û mînakên di forma helbestî de:
Bîrbir û gotinben e...
Gotinbenîya şîyîra ruhê min e...
Gotinbenîyê gotinên helbestên tarîbarên hêviyan e...
Îja de were berdewam neke û neke şîyîr û helbest:)
Yorumlar
Yorum Gönder